Η αρχαία πόλη Λύκτος ή Λύττος, έχει εντοπιστεί μεταξύ των σημερινών οικισμών Ξιδά (Λύττος) και Ασκών του δήμου Καστελλίου, εκεί που σήμερα υψώνονται οι εκκλησίες του Τιμίου Σταυρού και του Αγίου Γεωργίου. Το πλήθος των αναφορών στην πόλη από πολλούς αρχαίους συγγραφείς (Όμηρος, Ησίοδος, Πλούταρχος, Στράβων, Πολύβιος, Διόδωρος Σικελιώτης, Τίτος Λίβιος, Πλίνιος, Στέφανος Βυζάντιος κ.α.) υποδηλώνουν την μεγάλη της ισχύ αλλά και την πανάρχαια κατοίκησής της. Όπως διαπιστώνεται από μαρτυρία του ιστορικού Πολύβιου, η Λύκτος ήταν η αρχαιότερη αποικία των Λακεδαιμονίων στην Κρήτη, κέντρο δωρισμού και αντίπαλος της Κνωσού. Επίνειό της, κατά τον Στράβωνα, ήταν το λιμάνι της Χερσονήσου. Η πόλη, ύστερα από πόλεμο, κυριεύτηκε από τους Κνώσιους το 346 π.Χ. Η απελευθέρωση της επιτεύχθηκε μετά από παρέμβαση των Σπαρτιατών, η αντίστασή της όμως στη συμμαχία Κνωσού – Γόρτυνας οδήγησε στην εκ θεμελίων καταστροφή της από τους Κνώσιους το 219 π.Χ. Τα ίχνη αυτής της καταστροφής, που καταγράφει ο Πολύβιος, έχουν εντοπιστεί ανασκαφικά από τον Γεώργιο Ρεθεμνιωτάκη και την Αγγελική Λεμπέση. Η Λύκτος ξανακτίστηκε και αντιστάθηκε στους Ρωμαίους εντασσόμενη στη συμμαχία των 30 κρητικών πόλεων, υπό τον βασιλέα της Περγάμου Ευμένη Β΄. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, η πόλη γνώρισε νέα ακμή, όπως μαρτυρούν τα αρχιτεκτονικά λείψανα, οι πολυάριθμες επιγραφές και τα αγάλματα που έφεραν στο φως οι, χρηματοδοτούμενες σε μεγάλο βαθμό από τις τοπικές κοινότητες, ανασκαφές της ΚΓ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων. Για την υδροδότηση της πόλης είχε κατασκευαστεί, αυτή την εποχή, υδραγωγείο που μετέφερε νερό από την πηγή Κουρνιά κοντά στο Κράσι. Τα ίχνη του Ρωμαϊκού υδραγωγείου είναι και σήμερα ορατά στον αγροτικό δρόμο προς την Κασταμονίτσα. Σημαντικότατο, τέλος, εύρημα του ανασκαφέα Γ. Ρεθεμνιωτάκη είναι αίθουσα διαστάσεων 13,90 Χ 11,40 μ., με μαρμάρινο δάπεδο και τέσσερις σειρές λίθινων εδράνων κατά μήκος των μακρών πλευρών. Η αίθουσα ανεγέρθηκε, όπως δηλώνουν αναθηματικές επιγραφές, στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. και ταυτίζεται με το βουλευτήριο της ρωμαϊκής πόλης που καταστράφηκε πιθανότατα από σεισμό το 365 μ.Χ.